«Kantu bat gara» aldarrikatu du Jon Maiak Euskal Herrian zehar eskainitako emanaldietan; «Kan-tuz sortu naiz eta, kantuz nahi bizi» hitzekin hasten da Aldudeko Jose Mendiagek Buenos Airesen argitaratu zuen kantutegiko abesti ezaguna, eta «Kanta ezak euskalduna, kanta ezak hire herria» abesten dute Pantxoa eta Peiok.

Abestien indar eta eragin emozionala sekulakoa da. Horregatik sortu dira historian zehar era guztietako ereserkiak. Abesti batzuek haurtzarora garamatzate, beste batzuek aitona-amonen usaina dute, edo gurasoena, edo udalekuetako gau-beilena, edo lehen amodioarena. Eta badira, gaztetako festa eta parranden, edo beste muturrera joanda, hildako senide eta lagunen agurren malkoak dakarzkigutenak gogora… Abesti askok «ni» horrengan hartzen dute aterpe, baina asko dira «gu» baten partaide egiten gaituztenak.

Tribuaren Berbak saioan, euskarari buruzko abestiei eta euskal kantagintzari eskainitako Jalgi hadi atalean, Imanol Epeldek aipatzen zuen abestiak ez direla bakarrik baliagarriak izan euskara transmititzeko; sentimenduak, komunitate-zentzua, izaera bat, indar eta gogo bat transmititzeko ere guztiz eraginkorrak izan direla nabarmenduz. Berak dioen bezala, zenbatek deskubritu ditu Zuberoa, Baldorba edo Orreaga Benito Lertxundiren abestiei esker? Zenbatek euskalkiak Gontzal Mendibilen «Araban bagare» abestiari esker?

Abestiak ere badira familien, herrien, hizkuntza-komunitateen kultura-transmisioaren zati garrantzitsu. Abestietan, herri baten kultura, oroimena, ohiturak, hitzak, jaso eta transmititzen dira. Baina baita erritmoak, musikalitatea eta hizkuntzaren jolaserako eta sorkuntzarako aukerak: «lehenengotxo hori, punta behatz hori…», «Arre, arre mandoko, bihar Tolosarako», «Bat Martin parrat»… Haurrak lokartzeko, olgatzeko, harritzeko funtzioa bete dute abestiok historian zehar…

Familia bakoitzak ere baditu bere abestiak, gauetan, otorduen ondoren, lokartu aurretik edo ospakizunetan elkarrekin kantatzen direnak. Kantu horiek haurraren memorian eta subkontzientean txertatuta geratu ohi dira, «Ixil ixilik dago» izan, edo «Lau teilatu».

Familiekin gertatzen den gauza bera jazo ohi da kolektibo handiagoetan: futbol-zaleak, ideologia baten partaideak, nazio bereko herritarrak, edo komunitate egiten gaituzten ospakizun kolektiboetan. Zer nolako suharrez kantatu ohi dira futbol-zelaietako abestiak, era guztietako ereserkiak, edo herri bakoitzeko ospakizunekin zerikusia dutenak, izan Gabonak, Inauteriak edo jaiak. Tolosarrok, esate baterako, zirrara berezia sentitzen dugu Inauterietan «Galtzaundi», edo herriko jaietan San Juan ereserkia abestean.

Eta guk kantatzen al dugu seme-alabekin (edo nire kasuan bezala, ilobekin)? Kantatzen al dugu beraiekin etxean, kotxean edo beste haurrekin elkartzen garenean? Eta kantatzen al dugu pantailarik gabe?

Elkarrekin kantatzeak dituen onura emozionalez gain, abestiek hizkuntzak ikasteko eta aberasteko eskaintzen duten aukera ere nabarmendu nahi nuke. Esperientzia propiotik hasiko naiz. Gogoan dut, gaztetan, Tolosako eskolapioetan frantsesa neurri handi batean abestiak memorizatuz ikasi genuela: Moustaki, Brel edo Vartan, besteak beste. Berrogei ikasle baino gehiago ginen gelan, eta irakasleak abestiak buruz ikastera behartzen gintuen. Metodologia tradizional hari esker, esamolde, hitz eta letra osoak ikasi genituen. Gerora, katalana edo ingelesa ikasteko eta hobetzeko sistema ezin hobea izan da letrak buruz ikastea.

Haurrentzat eta gurasoentzat ere (are gehiago euskararik ez badakite edo erdizka menderatzen baldin badute), sistema ezin egokiagoa da euskarazko abestien letrak ikastea, hiztegia aberasteko, beste hizkerak ezagutzeko edo esaera berriak ikasteko. Gure haurrek inolako arazorik gabe abesten zituzten Oskorriren Katuen testamentua disko zoragarriko bizkaierazko abestiak.

Zenbat jendek ikasi du euskara abestiengatik? Tribuaren Berbak Valentzian, Bartzelonan edo Madrilen grabatu dugunean, eta hiri horietan euskara ikasten ari diren ikasleak elkarrizketatu ditugunean, asko izan dira aipatu digutenak euskara ikasten hasi direla euskarazko abeslariek edo musika-taldeek erakarrita. Musikak badu indar hori Euskal Herritik kanpo, baina baita Euskal Herrian ere. Zenbat gazte eta heldu hurbildu dira berriro euskarara gustuko musika-taldeek erakarrita?

Eta gazte eta helduekin hori gertatzen bada, nola ez da, bada, hori gertatuko haurrekin, etxean nahiz eskolan?

Euskal Herrian, gainera, zorte handia dugu, haurrei zuzenduriko euskarazko abesti ugari dugulako, bai tradizionalak, bai azken hamarkadetan sortutakoak, eta baita gaur egungoak ere. Imanol Urbieta eta Xirula Mirulako abesti mitikoetatik hasi, hainbat pailazo-taldek sortutakoekin jarraitu, edo Ene Kantak bezalako eskaintzekin amaitu, Goazen eta antzeko fenomenoak ahaztu gabe.

Amaitzeko, haurrentzako edo adin guztietarako abestiak eskaintzen dituzten webgune batzuen berri emango dugu:

Ez dago, beraz, aitzakiarik: hasi kantari!