Maitasunaren, galeraren eta amets bat hausten denean dolua bizitzeko eskubidearen inguruko gogoetak

Dolu perinataleko terapeuta espezializatua naiz —eta nire lehen semearen heriotza bizi izan zuen ama—, eta hitz hauek leku jakin batetik idazten ditut: maitasuna hutsune bihurtzen den tokitik eta antzeko zerbait bizi izan duten beste familia batzuei laguntzen diedan lekutik.

Maite dugun norbait galtzea bizitzan bizi dezakegun esperientzia gogorrenetako bat da. Mina  sakona izan  daiteke,  nahasgarria,  ustekabekoa  edo  suntsitzailea.  Eta,  askotan, bakartia ere bai. Horregatik, artikulu honen bidez doluari begirada gizatiar bat eman nahi diot: doluan dagoenari eta doluan dagoen norbait laguntzen ari denari ikusita, ulertuta eta sostengatuta sentitzen lagunduko dion begirada bat.

Eta, guztien gainetik, esaldi bat: heriotza ez da eskuliburukoa.

Ez dago dolua nola sentitu, zenbat irauten duen edo nola “izan beharko lukeen” bizitzeko gida perfekturik. Istorio bakoitza bakarra da, maitasun bakoitza eta galera bakoitza bezala. Pertsona bakoitzak, bikotekide bakoitzak eta familia bakoitzak bere modura bizi du.

Eta hala ere, bada errepikatzen den zerbait: mina izendatzen ez denean, bikoitza bihurtzen da.

Testu honek horixe izan nahi du: besarkada bat. Doluan dagoenarentzat eta laguntzen duenarentzat leku goxo eta segurua. Une batez bada ere, bakarrik ez zaudela sentiarazten zaituen espazio bat.

Zer da dolua?

Dolua norbait garrantzitsua galtzen dugunean sortzen den erantzun naturala da. Ez da presaka bizi daitekeen prozesu bat, ez eta bete beharreko etapa sorta bat ere. Era askotara senti daiteke: tristura, amorrua, hutsunea, nahasmena, min fisikoa, negarra, isiltasuna… eta ustekabean ere ager daitezke: zapore bat, usain bat edo abesti baten modura.

C.S. Lewis idazleak (Narniako kronikak) liburu hunkigarri bat idatzi zuen bere emaztearen heriotzaren ondorengo doluaz: A Grief Observed (Behatutako dolua). Liburu horretan, zintzotasun gordinez, doluak nola erabat astindu zuen, nola eraldatu eta nola galdera zail askorekin aurrez aurre jarri zuela kontatzen du. Testigantza horrek jende askorekin konektatzen du, eta berak dioen moduan, dolua ez da imajinatzen genuen hori.

Dolu  perinatala:  guraso  izatearen  ametsa  hasten  den  momentuan, hasten den dolua

Dolurik isilduenetako bat da dolu perinatala: haurdunaldian, jaiotzean edo ondoren hiltzen den haur baten galera da. Maiz, min horrek ez du merezitako aitortzarik jasotzen, eta hori bizi dutenek bakarrik, ulertu gabe edo are dolua bizitzeko “baimenik” gabe sentiarazten ditu.

Baina dolu perinatala ez da galeraren unean bakarrik hasten. Ama edo aita izateko erabakia hartzen dugun unean hasten da, seme-alaba hori irudikatzen, desiatzen eta amesten hasten garenean.

Ez dira haurdunaldi guztiak iristen espero diren moduan.

Batzuek bilaketa luzeak egiten dituzte: itxaropen zikloak, ugalketa lagunduko tratamenduak, itxaropen eta desilusio hilabeteak. Batzuetan, besterik gabe, haurdunaldi hori ez da iristen. Eta dolu ikusezin bat pizten da: guraso izateko amestu genuen moduan ezin izatearen dolua.

Beste batzuetan, haurdunaldia iristen da, baina ez du aurrera egiten. Bat-batean, naturalki eten daiteke edo erabaki mediko zail baten ondorioz. Familia batzuek erabaki oso gogorrak hartu behar izaten dituzte: haurdunaldia etetea bizitzarekin bateragarria ez den diagnostiko baten aurrean, arrisku larriak daudelako edo egoera mingarriak daudelako. Maitasunetik hartutako erabakiak, baina aztarna sakonak uzten dituztenak.

Eta  badira  galera  aurreratuagoak  ere:  haurdunaldiko  azken  faseetan,  erditzean  edo jaiotzean hiltzen diren haurrak. Ordu batzuk edo egun batzuk bizitzen diren haurrak, edo bizirik irauten saiatzen direnak, baina azkenean hiltzen direnak. Esperientzia horiek guztiek dute amankomunean: espero dugun bizitza baten haustura izugarria.

Minak ez du jatorria soilik galdu den momentuan; proiektatutako bizitzan ere bai: aukeratutako izenean, apaintzen hasi garen gelan, besarkatzeko prest genituen besoetan. Fisikoki existitu aurretik maitatzen hasi ginen bizitza baten dolua da.

Eta badaude familia batzuk, saiakera askoren eta galeren ondoren, amesten zuten moduan guraso ezingo direla izan ohartzen direnak. Hori ere dolu perinatalaren beste forma bat da: izan ezingo den amatasun edo aitatasun baten dolua.

Galera hori bizi izan duen ama gisa, eta beste familia batzuei laguntzen dien terapeuta gisa, ziurtasunez esan dezaket: dolu perinatala benetakoa dela, sakona, eta existitzeko espazioa behar duena.

Heriotza ez da eskuliburukoa — kasu hauetan ere ez. Ez dago araurik, ez eperik, ez formula magikorik.

Doluko emozioak: guztiak dira zilegi

Ez dago “emozio zuzenik” edo dolua bizitzeko modu bakarrik. Batzuek negar asko egiten dute, beste batzuek haserrea sentitzen dute; batzuk isilik geratzen dira, beste batzuk min sakon baten erortzen dira.

Hori guztia normala da. Hori guztia zilegi da.

Batzuetan  entzuten  ditugu:  “indartsua izan behar duzu” edo “honez gero hobeto egon beharko zenuke”. Nahiz eta asmo onekoak izan, hitz horiek doluan dagoenari bere prozesua ezkutatu edo bizkortu behar duela sentiaraz diezaiokete.

Baina dolua ez da dekretuz desagertzen: bizi egiten da, dakarren guztiarekin batera.

Nola lagundu doluan dagoen norbaiti

Laguntzeak ez du esan nahi mina konpontzea, minarekin egotea baizik. Inbaditu gabe, epaitu gabe, aholku azkar gabe. Hona hemen lagungarri izan daitezkeen ideia batzuk:

●    Entzun bestearen sentimenduak zuzendu gabe. Batzuetan, bertan egotea nahikoa da.

●   Hildako pertsonaz hitz egiten uztea. Bere izena esateak ez du mina handitzen; ikustarazten du.

●   Isiluneak errespetatu. Batzuetan doluak ez du hitzik.

●   Gutxitu ditzaketen esaldiak saihestu: “pasatuko da” edo konparazioak.

●    Laguntza zehatza eskaini: janari bat eraman, tramite batera lagundu, edo bertan egon.

Doluan bazaude: orientabide batzuk

Zure galera bizitzen ari bazara, hona hemen lagungarri izan daitezkeen gomendio batzuk:

●   Utzi zure buruari sentitzen. Sentitzen duzuna ez da porrota.

●   Gogoratzea lagungarria bazaizu, hitz egin, idatzi edo erritu bat sortu.

●   Zaindu zure gorputza. Jan, atseden hartu, ibili. Dolua fisikoa ere bada.

●   Babesa bilatu. Konfiantzazko pertsona bat, talde bat edo profesional bat.

●   Errespetatu zure erritmoa. Ez dago denbora “egokirik”.

●    Arintasuna baimendu zeure buruari. Barre egiteak edo gozatzeak ez du esan nahi ahaztu duzunik.

Ondorioa: dolua eta bizitza

Dolua ez da gainditzen, integratu egiten da. Gure izatearen parte bihurtzen da.

Batzuetan eraldatu egiten gaitu, nahasten gaitu, eta bizitzari beste modu batera begiratzera behartzen gaitu.

Baina min handia izan arren, ez duzu bide hori zuk bakarrik egin behar.

Maitasuna dago, oroimena dago, eta galera baten ondoren ere bizitza posible da — nahiz eta ez den aurrekoa bezalakoa izango.

Doluan  bazaude,  gonbidatzen  zaitut  zure  esperientzia begirunez eta pazientziarekin ohoratzera.

Minak entzuna izatea merezi du. Eta zuk, laguntza eta errespetua merezi dituzu.

Nik semea bihotzean daramat beti, eta beste familia batzuei laguntzen jarraitzen diet euren doluetan. Mina partekatzean ez da desagertzen… baina arinagoa izaten da.