Litekeena da datorren Maiatzaren 17an, LGTBI+fobiaren aurkako egunean, zure seme-alabek ostadarraren murala margotzea patioan edo koloretako kartulinekin argazkia ateratzea, “Aske maite” bezalako lelo batekin. Edo agian haien eskolan oraindik ez dute egun hori txertatu ikasturteko programazioan. 

Hezkidetza-planak egonkortuta dauden honetan, erronka berriagoa dugu sexu- eta genero-aniztasuna (alegia, sexu askapena eta genero autodeterminazioa) hezkuntza komunitatearen egunerokoan zeharka lantzea. Horri heltzeko ezinbestekoa dugu, hasteko, lan-ildo independiente gisa ez ikustea baizik eta pedagogia feministen baitan jorratzea: ulertzea zisheteroaraua dela patriarkatuak baliatzen duen erregimen disziplinatzaile nagusienetariko bat. Adibide klasikoa jarriko dugu: “marikoi” ez da patioan erabiltzen soilik luma duten mutilak iraintzeko, baizik eta gainontzeko mutilen arteko maskulinitate-paktu bat egiteko, hots, genero arauen urraketak zigortu behar direla indartzeko.

Bide hori urratzeko, ezinbestekoa da ulertzea LGTBI+ pertsonak ez garela jendartean salbuespen kasu zaurgarriak, baizik eta sistema patriarkalaren egitura itotzaileak modu bereziki gordinean pairatzeaz gain, horiek arrakalatu eta irauli egiten ditugun subjektuak. Eraldaketa gaitasun hori ez dugu garatzen armairutik ateratzen garenean (armairutik ateratzearen narratiba beste artikulu baterako utziko dugu), baizik eta txikitatik, genero- eta sexu- arauak zalantzan jartzen ditugunetik.

Hala, gure familia, eskola, auzo eta herrietan LGTBI+ pertsonen ongizatea bermatzeko, “aske maite” edo “izan nahi duzuna” bezalako asmo oneko leloak ez dira nahikoak. Errora joan behar dugu eta maskulinitate- zein feminitate-arau zurrunak hankaz gora jarri guztiontzako.

Nola lagundu dezakegu gurasook bide horretan? Zisheteroak izanda ere, eta gure haurrak genero ereduarekin eroso egonda ere, zuzendaritza-taldeari adierazi diezaiokegu hezkuntza-komunitatea formatzearen beharra, jazarpen kasu larri batek eragindako premiari itxaron gabe. Ez utzi ardura hori Naizen elkarteko familien edota irakasle LGTBI+en gain, mesedez.

Tutoreari ere galde diezaiokegu nola lantzen duen sexu- eta genero- aniztasuna ikasgelan. Eta bere erantzunean gabeziak edo erresistentziak aitortzen baditu (esaterako, txikiegiak direla horri buruz hitz egiteko), gure burua eskaini dezakegu baliabideak eskaintzeko. Esaterako, ipuinak lagatuz, ahal dela ‘Ametsek bi ama ditu’ edo ‘Peiok gona jantzi behar du’ bezalako narratiba ohikoez harago doazenak. Lanketa hori, noski, etxean hasiko dugu.

Horregatik, hona hemen haur txikientzako gure literatura-gomendioak:

  • ‘Mari mutila naiz, eta zer?’ Ehgam Nafarroako kidea den Ana Jakak idatzitakoa, eta Patxi Gallegok ilustratutakoa. Neska batek ile laburra izan eta futbolean jolastu ahal duela aldarrikatzeaz harago, bollera, mutil trans eta pertsona ez-binario askok txikitan bizitako esperientzia bat jartzen du istorioaren korapiloan, alegia, ezkontza baterako soinekoa janztearen presioa.
  • ‘Aske izan koloretan’, Dom Campistronek Steilas sindikatuaren enkarguz sortutakoa, gai desberdinak mahaigaineratzen ditu, esaterako, komunen binarismoa. Bere ekarpen nagusia da helduen zisheterosexismoan jartzen duela azpimarra, hala, heldukeria ere landuz. ‘Zangaluzeak’ izeneko pertsonaiak dira neskatoei galdetzen dietenak ea mutilaguna duten eta mutilei ea neskalaguna duten, eta haurrek argi adieraziko dute eskema horiez nazkatuak daudela.
  • ‘Els dimarts de la iaia Lola’ (Amama Lolaren astearteak). Sonia Mollek idatzitako eta Joan Turuk marraztutako ipuin honetako protagonistak jakinminez daude amamak asteartero dituen hitzordu misteriotsuekin. Spoiler: amamak neskalagun berria duela deskubrituko dute. Katalanez eta gaztelaniaz dago oraingoz irakurgai.

Maiatzaren 17a aitzakia izan daiteke etxeko nerabeekin ere LGTB+fobiari buruz hitz egiteko, irain eta jipoi homofoboen markoaz harago, sigla desberdinen errealitateetan sakonduz. Aktualitatezko gaiak balia ditzakegu horretarako. Esaterako, emakume trans eta intersexek eliteko kirolean bizi dituzten kontrolak problematizatuz edo Imane Khalif boxeatzaileak bizi izan zuen jazarpen mediatikoa gogoratuz.

Areago, ikusentzunezkoak ere elkarrekin ikus ditzakegu beraiekin. Izan ere, ‘Jone batzuetan’ filmaren zineforuma egin dezakezue etxean. Baita ‘Heartstoppers’ serie xarmangarria ikusi ere. Bertako Isaac pertsonaiak asexuala dela identifikatzeko prozesua egiten baitu bigarren denboraldian. Gainera, ‘Heartstoppers’-en komikiak euskaraz argitaratu ditu Astiberri argitaletxeak!

Ikasgeletan zein etxean, erreferenteak sortzea da beste ezinbesteko lan-ildo bat. Eskolan oso presente dauden figuretatik has gaitezke. Frida Kahloren lana deskubritzen duten bitartean, “Ba al zenekien bisexuala zela eta Chavela Vargas musikariaren maitalea izan zela?” edota Federico Garcia Lorca gaztelerazko klasean lantzekotan, “Kontatu al dizuete frankismoan erail zutela homosexuala eta gorria izateagatik?” bezalako galderak bota ditzakegu. Erreferenteak diren pertsonaia historiko horien biografien ñabardura garrantzitsuetan araka dezaten.

Modu berdintsuan, noski, egungo eta oso gertuko euskal erreferenteekin: Itxaro Borda, Aner Peritz, Saioa Alkaiza, Euskoprincess, Kai Etxaniz, La Furia, Olatz Salvador, Yogurinha Borova, Albina Stardust… Bai, akaso horiek gure erreferenteak dira. Baina galdetu diezaiegun zeintzuk diren haienak; eta ez badituzte, horren inguruko hausnarketa piztuarazi.

Ez al litzateke zoragarria izango Maiatzaren 17 honetan euskal kulturan LGTBI+ bizipenak ikusgai egiten dituzten lagunen murala sortzea? Tira, zergatik ez, nahi izatekotan ostadarraren koloreekin apainduta.