Haurra ez da garai guztietan berdin ulertua izan. Gizarteak haurra ulertzeko duen modua erabakigarria izango da heldua eta haurraren arteko harremana definitzeko orduan. Kontzeptu honek hainbat aldaketa izan ditu historian zehar, eta gaur egun ere aldatzen jarraitzen du.

Grezia klasikoan hasi ziren haurrek behar zuten tratu bereziari buruz eta hezkuntzaren garrantziari buruz idazten. Baina batez ere Erromatar Inperioaren urteetan garatu zen haurrak eta helduak ezberdinak zirelaren ideia. Hauek, hezkuntzaren beharrari erantzunez, nobleen haurrak hezteko instituzioak sortzeari ekin zioten, hein handi batean irakurketa eta idazketa irakasteko eskolak.

Hala ere, haurren babesaren inguruko lehenengo ideiak zabaltzen hasi baziren ere, proposatzen ziren hezkuntza neurri gehienak gaur egun tratu txarrak izango lirateke. Prozesu honen mugarri garrantzitsua izan zen infantizidioa gaitzesten zuen lehenengo legea, 374. urtekoa.

Ondoren, Erdi Aroa iritsi zenean, haurtzaroak existitzeari utzi ziola dio Neil Postmanek bere Haurtzaroaren desagerpena liburuan. Berak azaltzen duenez, zazpi urtetik beherako haurrei ez zitzaien kasurik egiten eta, nagusiagoak, lanera joaten ziren, helduen testuinguru berdinetan sozializatuz, inolako estatus edo babes berezirik gabe. Haurra ez zen kategoria sozial bat, senidetasuna adierazten zuen hitza baizik. Seme-alabek askotan izen berbera jasotzen zuten, hurrenkera zenbakiarekin.

Hein batean haurren heriotz tasa %50ekoa zelako, haurrekin ez zen lotura garrantzitsua egiten. Bestalde, bizi baldintza gogorrek lana egiteko beharra premiatzen zuten, hezkuntza beharren gainetik. Baina autoreak azaltzen du hauek ez zirela arrazoi nahikoak izan. Bere ustez, hiru faktoreek eragin zuten haurtzaroaren desagerpena.

Alde batetik irakurtzeko gaitasuna gutxitu zela. Erromatarren garaian noble gehienek irakurtzen bazekiten ere, Erdi Aroan gaitasun sozial hau jeitsi egin zen, eskribau eta eliz-gizon gutxi batzuk zutelarik irakurtzeko eta idazteko gaitasuna. Komunikazioa orala zen neurri handi batean, eta horretan haur eta helduek berdin hartzen zuten parte.

Bestalde, hezkuntza beharra eta instituzioek ere behera egin zuten. Eskola batzuk bazeuden ere, gehienak erlijiosoak edo artisau lanak ikasteko tailerrak ziren. Bestelako hezkuntzak ez zuen abantaila berezirik suposatzen garai horietan.

Azkenik, pudorea ere desagertu egin zen. Erromatar garaian zabaltzen hasia zen ideia desagertu egin zen. Garai horietako margolanetan ikusi daitekeen bezala, haurrek eguneroko bizimoduaren alderdi gordinenetan parte hartzen zuten, hala nola tabernetako gehiegikerietan edo urkamendiko heriotzetan. Haurrak ez ziren helduen kontraesan, biolentzia edo sexualitateaz at mantentzen.

Hiru faktore hauek nagusiki haurtzaroa desagertzea eragin zuten eta egoera mantendu egin zen XV. mendean inprenta asmatu eta komunikazio modua aldatzen joan zen arte. Asmakizun horrek idatzizko komunikazioa areagotu zuen, ezagutzak antolatu zein zabaltzeko modu berriak ekarri zituen eta, batez ere Europa protestantean, irakurri eta idazteko gaitasuna balioan jarri zen. Honek eragin zuen mezu idatzien balioa areagotzea, mezu oralen kalterako. Inprimategian idatzita zegoena egiatzat hartzen zen, ez bait zen asmatzen kontatzen zen bakoitzean. Mezu originala zen errepikatzen zena. Eta testuinguru horretan idazten eta irakurtzen jakiteak abantaila handia suposatzen zuenez, eskolak areagotzen hasi ziren, geroz eta herritar helduen kopuru handiagoak irakurtzeko gaitasuna zuelarik.

Urteen poderioz, XVII. mendearen ostean haurra, geroz eta gehiago, errespetu objektu bat bilakatu zen, izaera eta behar propioak zituen gizaki definitu bat, helduen mundutik banatuta eta babestuta izan behar zuena. Honek gurasotasuna ere birdefinitu zuen haurren zaintza eta hezkuntzari buruzko teoria eta ideiak areagotuz.

Autore honen ustez, 1950. urtetik aurrera haurtzaroa eta helduaroaren arteko muga zirriborratzen hasi zen. Telebistaren gailentzeak komunikazio moduak berriz irauli zituen, ikusentzunezko kanala nagusituz. Honek haur eta helduen arteko hezia lausotzea eragin zuen, idatzizko mezua ez bezala, ikusentzunekoa berdin jasotzen dutelako haur zein helduek. Eta ondorioz, haurrak helduen jokabideak imitatzen hasi ziren geroz eta adin txikiagoetan.

Ideia hauek garatzen eta gureganatzen ditu Miguel Angel Ruiz-en Haurtzaroaren planifikatutako suntsipena. Bere ustetan haurtzaroaren urrezko urteak bizi izan ziren estatuan XX. mendeko bigarren erdialdean. Helduen eta haurren mundua ondo bereizita zegoen eta hezkuntza asko baloratzen zen, promozio sozialerako berme bezala.

Baina 90eko hamarkadetan hainbat gertaerek beldurra hedatzea ekarri zuten. Haurrak kalean jolasteari utzi zioten, haien autonomia gutxituz. Gizarteak ez zuen zaintza bermatzen eta haurren espazio seguruak galtzen hasi ziren.

Baina aldaketa hau mende honetako lehenengo bi hamarkadetan areagotu dela esaten du. Nerabeen sexualizazioa edo haurren portaera desegokiak irudikatzen duten marrazki bizidun zein bestelako erreferenteak ugaritu dira. Autoreak salatzen du aldaketa hau ez dela berezko zerbait, intentzionalitatea duen prozesu bat baizik. Internet edo bestelako pantailen aurrean jartzeak, nahitaez publizitatea kontsumitzea dakar.

Multinazionalek eta alderdi politikoek geroz eta lehenago fidelizatu nahi dituzte beraien jarraitzaileak. Edozein publizitatearen atzean dagoen ideia inperfekzio idei bat da: produktu hau kontsumitu ezean ez zara zoriontsua izango. Eta haurrek oso adin txikietan irensten dituzte horrelako mezuak, inolako pudorerik gabe.

Honi gehitzen badiogu kanal audiobisualaren gailentzea, irakurtzeko gaitasun sozial zein indibidualaren gutxitzea eta mezu konplexuen desagertzea, argi dago helduen eta haurren arteko ezberdintasunak ezabatzen doazela.

Haurtzaroaren babestokia kolokan dago, eta horregatik dira hain garrantzitsuak Oinherri bezalako ekimenak. Baina, azken urteetako gizartearen garapena ikusita, ez al da izango helduaroa desagertzeko arriskuan dagoen kategoria?