Anna Tardos (1940-2025) Emmi Pikler pediatra ospetsuaren alaba izateagatik da ezaguna. Hala ere, askoren ustez —nirean ere bai—, Anna Tardosek baditu nahikoa arrazoi bere izen propioaz eta egindako lanaz aitortua eta goraipatua izateko.

Anna Tardos lehen aldiz entzun nuen hitzaldi batean, eta esperientzia hura gogoangarria izan zen. 2008ko uztaileko lehen asteburua zen, eta Bartzelonako Caixa Forumeko aretoa bete-betea zegoen: 400 pertsona baino gehiago zeuden zuzenean, eta aldameneko beste areto batean, beste 150 lagun inguru, streaming bidez hitzaldia jarraitzen.

Hitzaldiaren une batean, Annak Budapesteko Lóczy Institutuko irudiak proiektatu zituen. Haurrak jolasean ageri ziren, eta ikusleen artean «ohhh» hunkigarri bat entzun zen, irribarreekin batera.

Irudiak amaitzean, Annak mikrofonoa hartu eta honako hau esan zuen:

«Hona lanera etorri gara! Ez gaude hemen haurrei barre egiteko!».

Une hartan sortutako isiltasuna gogoangarria izan zen. Hitzaldia amaitu zenean, hainbat pertsona minduta sentitu ziren, eta antolatzaileetako batek azalpenak eman behar izan zituen.

Anna oso zorrotza zen bere lanean, eta argi utzi zuen hori. Baina zorroztasun horren atzean haurtzaroarekiko errespetua eta miresmena zeuden. Haurtzaroa ulertzeko modu jakin hori izan zen haren bizitzaren motorra.

Egia da Annaren izena beti egongo dela Emmi Pikler amarenari lotuta. Anna jaio zenean, amak bere alabarekin egin zituen mugimendu askearen teoriaren inguruko behaketak eta saiakuntzak. Antza denez, ez zen batere erraza izan: Anna garapen motelagoko haurra zen, eta horrek zalantzak ere sortu omen zizkion amari. Hala ere, Emmi Piklerrek tinko eutsi zion bere ikuspegiari. Alabak erakutsi zion amari harengan konfiantza izanez eta ingurune egokia eskainiz gai zela mugimenduaren garapena bere kabuz egiteko. Emmi Piklerrek pediatria-ikasketak egin zituen; Annak, berriz, psikologia-ikasketak.

Annaren ibilbidea hasiera-hasieratik egon zen Lóczyri lotuta. Hainbat ikerketatan parte hartu zuen, besteak beste, haurren jolasean gertatzen diren mugimenduak aztertzen. Ama 1982an hil ondoren, Annak hartu zuen Pikler-Lóczy Institutuko zuzendaritza, 1984an.

Lidergo hori ez zen antolakuntza-arloan soilik gauzatu. Anna Tardosek Pikler-Lóczy Institutua mundu mailako erreferente bihurtzen lagundu zuen, haurraren autonomian, mugimendu askean eta atxikimendu seguruan oinarritutako pedagogia ikertzen eta, bereziki, eguneroko praktikan garatzen.

Izan ere, horixe da pedagogia honen arrakastaren gakoetako bat: egunerokotasuna, eguneroko praktika. Teoria batean oinarritutako praktikak teoriari berari eragiten dio, eta, horrela, bata bestea elikatzen joaten dira etengabe.

Praktika hain garatua izateak liluratu egiten gaitu 0-3 urteko haurrekin lan egiten dugun hezitzaileok. Gure eguneroko jardunarekin oso lotuta sentitzen dugu, sortzen zaizkigun zalantza eta kezka askori erantzuten baitie: loari, elikadurari, jolasari, gatazkei…

Zainketen arloa bereziki landuta daukate, eta xehetasun txikienek ere garrantzia hartzen dute. Lóczyn badute horretarako esaldi bat: «Deabrua xehetasunetan dago».

Eta halaxe da. Zainketetan xehetasun oro hartzen dute kontuan, mukiak nola kendu behar diren aztertzetik arroparen neurriak aintzat hartzeraino.

Anna Tardosen lana bereziki garrantzitsua izan da Pikler ikuspegiaren zainketen inguruko ideiak testuinguru desberdinetan aplika daitezkeen printzipio bihurtzeko izan duen gaitasunagatik. Printzipio horiek etxeetan, haurtzaindegietan, haur-eskoletan, zaintza-zentroetan, ospitaleetan eta beste hainbat espaziotan aplika daitezke.

Batzuetan, «haurtzaindegi» hitza gutxiespenez erabiltzen da, eta «haurreskola» hobesten da haren ordez. Baina egia da gure lanean zainketak —haurren zaintza— erdigunean jartzen ditugula.

Annak defendatzen zuen heldu baten eta haur txiki baten arteko harremana dagoen leku guztietan denbora, arreta, entzutea eta errespetua egon behar direla. Eta zainketak dira hori guztia gauzatzeko tresnetako bat.

Pikler pedagogiaren oinarrietako bat jolas autonomo eta zuzendu gabearen balioa da. Ikuspegi horren arabera, haurrek ez dute helduen etengabeko estimulaziorik edo entretenimendurik behar. Pentsa dezagun zein egunerokotasun handia duen ideia horrek gaur egun, pantailak eta bestelako tresna «estimulatzaileak» haurren bizitzan gero eta leku handiagoa hartzen ari diren honetan.

Orduan, zer behar dute haurrek?

Ingurune segurua, aukerez betea, eta, batez ere, emozionalki eskuragarri dagoen baina intrusiboa ez den heldu bat. Arretaz beteriko presentzia horrek —etengabe behatzen duenak, baina haurraren jarduna zuzendu gabe laguntzen duenak— errespetuzko gurasotasunaren gakoetako bat eskaintzen digu.

Era berean, Annak sutsuki defendatu zuen haur bakoitzaren erritmo indibiduala errespetatzearen garrantzia. Presak, ebaluazio estandarizatuek eta errendimenduarekiko obsesioak markatutako garai honetan, haurraren denboraren aldeko ahots sendoa izan da.

Haurtzaroa produktibitatearen, kontrolaren edo gehiegizko babesaren ereduen arabera ulertzeko joera dagoen garaiotan, Anna Tardos erreferente etiko ere bihurtu da. Gogorarazi digu benetako hezkuntza ez dela haurra kanpotik moldatzea, baizik eta barruan duen potentziala garatzeko baldintzak sortzea.

Behaketak, maitasunak eta etengabeko hausnarketak markatutako bizitzaren bidez, haurtzaroa beste begi batzuekin ikusteko gonbita egin digu. Haurtzaroa ez dugu helduarorako prestakuntza-etapa soil gisa ulertu behar, berezko balioa duen bizitzako etapa gisa baizik, bere behar, emozio eta erritmoekin.

Hasieran aipatu dudan bezala, uste dut Anna Tardos Emmi Pikler-en alaba izan dela, bai, baina askoz ere gehiago ere bai.

Horregatik, 2026ko azaroaren amaieran, Oroitzapenezko Konferentzia egingo da Budapesten, online parte hartzeko aukerarekin ere.

Omenaldi guztiz merezia eta beharrezkoa da, Anna Tardosen irudia eta ekarpena aldarrikatzeko.

Eta halako omenaldi garrantzitsu batean, ezin falta Euskal Herriko ordezkaritza. Elena Herran Izagirre EHUko irakaslearen eskutik etorriko da ordezkaritza hori. Elenak saio ugari eman ditu Anna Tardosekin batera, eta haren lanaren jarraipen sakona egin du. Beraz, ordezkaritza bikaina izango dugu bertan.