Azken hilabeteotan, hainbat gobernuk —Frantzia, Australia eta Espainia kasu— adin gabekoei sare sozialetarako sarbidea mugatzeko edo debekatzeko asmoa agertu dute. Proposamenak ez dira hutsetik sortu: gurasoen eta gizartearen kezka errealak daude atzean. Pantailen aurrean emandako orduak, eduki desegokiak, ziberbullying-a edo osasun mentalarekin lotutako ondorioak ezin dira arinkeriaz baztertu. Arazoak dira eta helduok dugu ardura.

Baina galdera nagusia ez da zergatik debekatu nahi den, baizik eta ea debekuek funtzionatzen duten. Esperientziak erakutsi digu ezetz. Sare sozialetan kontu faltsuak sortzea erraza da, adin egiaztapenak saihestea ere bai, eta kontrol mekanismoak, askotan, sinbolikoak izaten dira. Horrek guztiak déjà vu bat eragiten du: droga bigunen legediaren logika bera. Debekuak badaude, baina ez dira sistematikoki betetzen; noizean behin isunen bat, bai, baina eguneroko praktika beste bat da.

Arazoaren muina, agian, beste nonbait dago. Sare sozialak ez dira moda iragankor bat: gizartean bizkor txertatu dira eta elkar harremantzeko modu berri bat dira. Hortaz, ez dira soilik arrisku iturri; kudeatu beharreko konpetentzia sozial eta digital bat dira. Gaitasun hori ez da magikoki agertzen 16 edo 18 urte betetzean.

Gure belaunaldiaren esperientziak ondo erakusten du trantsizio hori: lehenengo messengerra, bi pertsonen arteko komunikazio zuzena, lehendabiziko talde komunikaziekin, etxetik; gero, lehen mugikorra, SMS-ak eta deiak edonondik; eta Facebook eta Twitter, sare sozial “zuriak” azkenik, algoritmo oldarkorrik gabe. Ez zen perfektua, baina bazegoen ikasketa-prozesu bat, pixkanakakoa.

Horregatik, debeku orokor baten ordez, zentzuzkoagoa litzateke aldapa edo progresio sistema baten ideia. Lehenik, bi pertsonen arteko mezularitza pribatua; ondoren, testu hutseko taldeak; gero, irudiak edo bideoak partekatzeko aukerak; eta azkenik, sare irekiagoak. Adinarekin eta heldutasunarekin batera, eskubideak eta erantzukizunak handitzea. Gizarteko beste esparru askotan egiten dugun bezala.

Eta hemen dator deserosoa den azken puntua: gurasook ere ez dugu askotan sare sozialen kudeaketa onik egiten. Pantailen erabileran, pribatutasunean, edukiaren kontsumoan edo eredu gisa ematen dugun jokabidean hutsune handiak daude. Gazteei exijitzen dieguna geure buruari aplikatzen ez badiogu, diskurtsoak sinesgarritasuna galtzen du.

Azken finean, debekuek lasaitasun faltsua ematen dute. Hezkuntzak, aldiz, lan gehiago eskatzen du, baina emaitza sendoagoak. Sare sozialak ez dira desagertuko; gure erronka da horiek erabiltzen dakiten herritarrak —eta gurasoak— heztea.