Askotan aipatzen da gurasoen presentzia ezinbestekoa dela haurren garapenean. Baina ez da hainbestetan aipatzen gurasoak tarteka ez egotea ere ze garrantzitsua den.

Giza izakiak garela eta lehenengo harremanek berebiziko garrantzia dutela jakina da. Erreferentziazko pertsonen presentziak eragin zuzena izango du haurren bizipenean eta nortasunean. Harreman hauek seguruak eta kontentziozkoak direnean haurrak bere buruaren eta munduaren irudi positiboa garatuko du. Hau da atxikimenduaren oinarria eta haurraren bizitzan zehar mantenduko diren joerak markatuko ditu.

Hala ere, badago beharrezko presentzia horri balioa eransten dion zerbait: erreferentziazko pertsonen ausentzia edo haiekiko banaketa. Ze garrantzitsua izango da amak titia eman ostean aitarekin paseoan joan edo lotan gelditzea, ze aberasgarria izango da urte batekin aitite-amamen etxean bazkaltzen gelditzea, ze onuragarria hiruzpalau urterekin izeko-osaben etxean gaua pasatzea, bost urterekin lagunen baten etxera joatea edo eta zazpi-zortzi urterekin ikastolara edo ogia erostera bera bakarrik joatea. Eta bizipen horietan, momentu zailak agertzen badira, kontrol eremutik at dauden erronkak agertzen badira, hobeto.

Nassim Taleb-ek bere “Antifragil” liburuan azaltzen duen bezala, elementu batzuk arazo edo inpaktuekin indartu egiten dira. Idazki interesgarri honetan azaltzen du nola negutegi batean hazitako zuhaitzen enborrak indartu ez eta urte batzuen buruan kolapsatzeko arrisku handia duten. Ekaitz eta haize boladek jo ezean, enborrak ez dira nahiko gogortzen. Antzeko gertatzen zaio gure sistema inmunitarioari; germenekiko esposiziorik gabe antigorputzak ezin garatu. Eta sistema psikologikoa ere, erronkarik gabe ez da indartzen.

Hau guztia XX. mendeko Winnicot pediatra ospetsuak ere argi ikusten zuen. Ama perfektu batek, haurraren behar guztiak uneoro asetuko lituzkeen figura batek, haurraren gaitasunen garapena oztopatuko luke.

Egia da lehenengo bi urteetan haurrak egiten dituen afektu eskaerak edo eta bere emozioak erregulatu ezinaren adierazpenei ahal bezain pronto erantzutea funtsezkoa izango dela atxikimendu seguruaren sorreran. Baina bigarren urtetik aurrera, erreferentziazko figurarekiko aldentzeak egiten joatea lagungarria izango da bere erronkei aurre egiteko gaitasuna eta indibiduazioa indartzeko.

Imajinazioa eta sinbolizazioa oso trebezia garrantzitsuak dira gizakiontzako. Biek egiten diote erreferentzia presente ez dagoen zerbait irudimenaren bidez presente “sentitzeari”. Eta zerbait hori beti presente badago, ba ezingo dugu sinbolizatu, errealitatean badagoelako.

Nolabait esatearren, zortzi urteko haur bati urtebetetze batera ez dutela gonbidatu esaten diotenean, ama edo aita ondoan badago, seguruenik laguntza bilatu eta min hori helduak kontenitu dezan bilatuko du. Hots, ez du babes figura honen interiorizazioa landuko, ez dio frustrazioari eutsiko eta ez du bere sormena baliatuko egoera horretatik ateratzeko.

Noski, babes figura interiorizatzeko ezinbestekoa da aldez aurretik askotan egon izana. Eta zelako zortea egoera horri aurre egin ondoren aitatxo edo amatxori kontatu ahal badio, bere emozio eta pentsamenduak berbalizatu eta ordenatzeko. Baina gu momentu gehienetan gertuegi bagaude, gaitasun asko ez dira garatuko.

Hainbat familiek inguruan sarea egiten dute, beste batzuetan familia zabala gertu dago, eta beste batzuetan eskolaz aparteko zaintza momentuak lortzea oso zaila suertatzen da. Baina egoera edozein izanda ere, badago gure gizartean joera bat: haurrek geroz eta aukera gutxiago dituzte egoera berriei euren kabuz aurre egiteko.

Jonathan Haidt psikologoak adierazten duen bezala, segurtasunaren (edo beldurraren?) izenean haurren ardurak hartzeko prozesuan atzera egin dugu. Hainbatetan, beharbada, hobebeharrez. Baina ez al dago albo kalte handi bat dinamika honetan? Berak azaltzen du nola duela belaunaldi bat egiten genituen gauzak gaur egun urte batzuk atzeratu ditugun. Esate baterako, ze adinarekin joan zinen zu ikastolara zure kabuz? Edo zenbat urterekin gelditu zinen etxean bakarrik estrainekoz? Seguruenik zure seme alabek egingo dutena baino arinago.

Hau gizartearen aldaketa bat da eta gogoeta bat merezi du. Noiz has gaitezke aldentzen gure seme alabengandik beraiek aurre egin diezaieten euren erronkei? Aldentzeko zailtasunak ditugunean, nondik datoz beldur edo zailtasun horiek?

Norbanakoak egin dezake gogoetaren parte bat. Baina beste parte handi bat gizarteari dagokio. Ezin gara gazteriaren heldutasun faltagatik kexatu eta aldi berean sei urteko haur batekin harreman ia fusional batean bizi. Ez da koherentea.