Gaurkoan Oinherri herri hezitzaileen sareko webgunean argitaratu den kolaborazio artikulu bat ekarri dugu guraso.eus egitasmora. Helduzentrismoaz idatzi dute Saioa Mujika Sierra eta Ibon Herran Muruagak. Guraso eta hezitzaile moduan zeharkatzen gaituen gaia da eta hausnarketarako aitzakia polita iruditu zaigu artikulua. Ea zer iruditzen zaizuen?

Umeekiko eta nerabeekiko begirada birpentsatu behar dugu helduok, eta horretarako  zeharkatzen gaituen helduzentrismoa zalantzan jartzeaz gain, gai horren inguruan hausnarketa  sakon bat egitera behartuta gaude. Gure deseraikitzea urgentzia soziala da. Berriskuspen ariketa  honek umeekin elkarbizi garen bidelagun helduoi menpekotasun zaporea duten harremanak  belaunaldien arteko errespetuzko harremanetan eraldatzen lagundu gaitzakete.  

Pertsona heldu bakoitzak bere bizitzan zehar, bere haurtzaroan barne noski, haurtzaroa zer  den eraikitzen du. Haurtzaroa edo haurtzaro desberdinak zer diren ideia bat osotzen dugu eta  horren arabera haurrekin eta nerabeekin harremantzen gara. Haurtzaroaz eraikitzen dugun irudia,  taldekoa nahiz norbanakoarena izan, anitza da. Hau da, ume izateko modu asko daude, baita  haurtzaroak igarotzeko modu asko ere, ez da berdin Palestinan haurra izatea edo Euskal  Herrian, ez da berdin mutila edo neska izatea, besteak beste. Baina ia irudi ko-eraikitzaile guztiek  haurtzaroak giza garapen prozesuaren etapa gutxiagotu bat bezala hartzen dutela onartu behar  dugu. Begirada honek, gizarte mailan, botere eta nagusitasun harreman argia definitzen du.  Zapalkuntza sistema honi, helduzentrismoa deitzen diogu.

Haurrak edukiz eta ezagutzaz bete behar diren izkaiak bezala ikusten ditugu, hau da,  gehienetan ikasle soilik bezala ikusten ditugu. Etengabe beren beharrak helduon beharren aurrean  jartzen dituztenak bezala. Amaitu gabekoak, osatu gabekoak, oraindik ez direnak. 

Haurtzaroa gainditu edo azkar utzi behar den gaixotasun-aldi bat balitz bezala ikusten dugu  ere. Haurra, soilik etorkizunera bideratu behar den subjektu edo proiektu gisa, helduek sortua, eta  horrek, era berean, heldu horiek ezarritako eskakizun sozialetara egokitzera behartzen du, bere  oraina baldintzatuz, beldurraren edo etorkizun ziurgabe baten itxaropenen aurrean.

Bestalde, umekeriek zentzugabe edo gutxi pentsatutako ekintzak izateko ospea dute. Haur  baten gisa jokatzea, helduen portaera zalantzagarrietara lotzen da: “Zu umemoko bat zara…” edo  “Ez infantilizatu zure diskurtsoa, ez da serioa”. Adierazpen hauek, helduon hizkuntzan tonu  gutxiesgarri, gutxiagotu eta iraina bezala hartzen dira. Gure hizkuntzan, euskaraz, 18 urtetik  beherakoentzat adingabea (adinik ez duena) hitza erabiltzen dugu. Infantilizazio kontzeptua  zentzu baikor batekin berreskuratu beharko genuke. 

Haurra etengabeko aldaketan dagoen subjektua da. Berezko unibertsoa du, eta guk  helduok errespetatu eta gizarte bizitzan txertatu behar dugu. Hortaz, haurtzaroak luzatzea eta  zaintzea funtsezkoa da. Ez da kasualitatea animali espezietatik denboran, haurtzarorik luzeenak  gureak izatea. 

Haurtzaroen autoantolaketa partehartze prozesuek, belaunaldien arteko bizikidetzan,  hazkuntzarako ingurune osasuntsuak dakartzate. Haurtzaroen autoantolaketa prozesu hau  naturaltasun, espontaneitate eta trebetasun osoz praktikatzen ikusten diegu ume taldeei.  Elkarbizitzarako guneak eraikitzeko duten gaitasuna eta bera hobetzeko duten erraztasuna aski  ezaguna zaigu ere bai. Beti ere, aukera ematen zaienean, noski. Erregea biluzik ikusteko gaitasun  harrigarria dute. Nola ez dugu potentzial hori kontuan izango gure gizartea antolatzeko, etorkizun  partekatuak guztion ongizatetik eraikitzeko? Argi dogu, gaur eguneko prozesu demokratikoen  sakontzea ekarriko lukeela, baita ertzak ahal diren neurrian zabaltzea ere. 

Marta Martinez, Santi Morales eta Gabriela Magistris haurtzaroen soziologoen lanek oso  ondo azaltzen duten bezala, helduzentrismoaz ari garenean, ez gara soilik helduen zentralitatean  oinarritutako gizarte-harreman bati buruz ari. Hori ere bada, baina askoz gehiago da. Belaunaldien  arteko harremanen izaera gatazkatsua onartzeaz ari gara. Boterea eta berdintasunik eza  birsortzen dituen harreman asimetrikoetaz alegia. Domeinu-sistema bati buruz ari gara, non  helduen adierazpen, desio eta asmoak lehentasuna duten. Helduok kontrol osoa dugun egitura  sozio-politiko eta ekonomiko bat da, antolaketa sozial lehiakor, desberdintasunaren ukatzaile eta  patriarkatuaren ondorio logiko eta kalkulagarria, alegia. 

Helduzentrismoak helduen munduaren eta belaunaldi berrien arteko domeinu mota berezi  bat irudikatzen du. “Belaunaldien arteko lotura bat konfiguratzen du, zapalketa-logiketan  oinarrituta, non kontrola, helduek hartzen eta gauzatzen duten, eta haurtzaroari, nerabezaroari eta  zahartzaroari gizarte eta politika subjektu izaera ukatzen zaien” (Claudio Duarte, 2015).  

Arestian, helduzentrismoa domeinu-sistema bat dela definitzen genuen, hau da, erregimen  politiko bat bezala. Zentzu honetan, ez da jarrera edo haurtzaroak tratatzeko modu jakin bat  adjektibatzeko modua soilik. Domeinu-sistema gisa ulertzeak, gure gizarteko erakunde guztietan  gizarte-elkarrekintzak nola antolatzen, egituratzen, eta zeharkatzen dituen adierazten du. Hau da,  eskoletan, familietan, herri, auzoetan haurtzaroek gizarteratze-prozesuak igarotzen dituzten  esparru guztietan, helduzentrismoak belaunaldien arteko harremanak nola antolatzen diren  egituratzen du, eta modu zehatzetan adierazten da: helduen indarkerien bidez. 

Demokraziaren adierazle esanguratsuenak haurrak nola tratatzen ditugun neurtzen badu,  huts egiten ari garela argi gelditzen da. Haurtzaroen partehartzeak gure gizartearen kalitatea  neurtzen du, hau da, ekosistemari, zenbait intsektuk bezala, ingurunearen baldintzen kalitatea  adierazten duten bezala. 

Gure demokrazia eredua zanlantzan dago 18 urtetik beherako pertsona guztien  herritartasuna zalantzan jartzen duelako. Horregatik politika sistemak birpentsatu behar ditugu  haur eta nerabeekin batera. 

Irtenbidea kolektiboa da, haur eta nerabe barik ezinezkoa!