PISAren azken emaitzek hezkuntzaren inguruko eztabaida berriro ere lehen lerrora ekarri dute. Guraso eta hezitzaile moduan ere interesa piztu dezake eztabaidak.

Hego Euskal Herriko ikasleen emaitzek behera egin dute irakurketan, matematikan eta zientzietan. Datu horiek kezka eragin dute, eta hezkuntza sistemaren egoerari buruzko eztabaida berritu dute.

PISAren azken ebaluazioak agerian utzi du Hego Euskal Herriko ikasleen errendimenduak behera egin duela azken urteotan.

Beherakada ez da Euskal Herrira mugatzen, PISAren datuek nazioarteko joera orokor baten berri ere ematen baitute. Hala ere, Euskal Autonomia Erkidegoan emaitzek kezka berezia eragin dute. ARGIAk Gonzalo Larruzea hezkuntza-adituarekin egindako elkarrizketan, adituak ohartarazi du azken emaitzek aurreko urteetako beheranzko joerari jarraipena ematen diotela. Haren arabera, 2012tik hona EAEk 79 puntu galdu ditu irakurketan, 50 matematikan eta 36 zientzietan.

Larruzearen iritziz, datuak ezin dira soilik pandemiaren edo nazioarteko joeraren ondorio gisa azaldu. Bere ustez, arazoa egiturazkoa da, eta hezkuntza sistemaren bilakaerari buruzko hausnarketa sakona behar du. Aldi berean, PISA bezalako kanpo-ebaluazioek mugak dituztela gogorarazi du: ikasleen gaitasun jakin batzuk neurtzen dituzte, baina ez dituzte hezkuntza-prozesuaren alderdi guztiak jasotzen, hala nola ikasleen ongizate emozionala, irakasleen asebetetzea edo ikasgelako metodologiak.

Baliabideak, ratioak eta irakasleen egonkortasuna

Emaitzen inguruko eztabaidan, hezkuntza sistemaren baliabideak ere jarri dira mahai gainean. ELA sindikatuak adierazi du PISAren datuek agerian uzten dituztela sistemak dituen gabeziak, eta lantalde egonkorragoak, ratio hobeak eta inbertsio handiagoa eskatu ditu.

Sindikatua bereziki kritiko agertu da irakasleen behin-behinekotasunarekin eta ikasgeletako ratioekin. ELAren arabera, irakasleen behin-behinekotasun erreala %30etik gorakoa da, eta ikasturte batetik bestera irakasle ugari ikastetxez aldatzen dira. Sindikatuaren ustez, egonkortasun handiagoak ikasleen hezkuntza eta arreta hobetzen lagunduko luke.

ELAren planteamenduan, euskarak ere leku nagusia du. Sindikatuak euskarazko murgiltze-ereduaren alde egin du, eta hezkuntza sistema publiko, propio eta euskaldunaren beharra azpimarratu du. Era berean, digitalizazioak hezkuntzan duen eraginari buruzko azterketa sakonagoa eskatu du.

LAB STEILAS, CCOO sindikatuen balorazioa ere nahiko adostua izan da, sindikatuentzat PISAren emaitzak ez dira ikasleen edo irakasleen erantzukizun indibidualaren kontua; sistemaren baliabideak, ratioak, segregazioa eta hezkuntza publikoaren indartzea dira erantzunaren gakoak.

Hala ere, datuen norabideak hausnarketarako arrazoia ematen du. Azken urteetako beherakadak eta hezkuntza eragileek egindako balorazioek galdera nagusi bat jarri dute mahai gainean: zein neurri hartu behar dira ikasleen emaitzak hobetzeko eta, aldi berean, hezkuntza sistema bidezkoagoa, egonkorragoa eta euskaldunagoa eraikitzeko?

Eta emaitza hauen atzean digitalizazioaren erabilera neurrigabea balego?

Berria egunkarian Telmo Lazkano Altxa buruako ordezkariari egin zioten elkarrizketa. Bere ustez eragin zuzena dago digitalizazio prozesua eta oinarrizko gaitasunak galtzearen artean:

1. PISAko emaitzak ez dira sorpresa
Lazkanoren ustez, PISA 2025eko emaitzak urteetan datorren beheranzko joeraren beste erakusgarri bat dira. Ez du pandemia arrazoi nagusitzat hartzen; haren ustez, beherakada COVID-19a baino lehenagotik dator.

2. Digitalizazioan jartzen du fokua
Elkarrizketaren ideia nagusia da eskolen digitalizazio neurrigabea ikasleen errendimenduaren beherakadaren faktoreetako bat izan daitekeela. Lazkanok gogorarazten du ELGAren 2015eko ikerketa batek ez zuela aurkitu digitalizazioak ikaskuntza hobetzen zuen ebidentzia sendorik; aitzitik, erabilera handiarekin emaitza okerragoak lotzen zirela.

3. Pantailak ez ditu erabat baztertzen
Ez du esaten teknologia eskolatik erabat atera behar denik. Bere proposamena da digitala analogikoaren osagarri izatea, eta ez ikaskuntza-prozesuaren oinarria. Adibidez, bideoak, simulazioak edo 3D irudiak erabilgarriak izan daitezke, baina une jakinetan eta helburu pedagogiko argiarekin.

4. Papera, idazketa eta arreta defendatzen ditu
Lazkanoren arabera, paperean irakurtzeak eta eskuz idazteak lagundu egiten dute ulermenean, memorian, arretan eta pentsamendu abstraktuan. Pantailak, berriz, arreta galtzea errazagoa egiten duela dio.

5. “Konpetentzia digitala” ez da gailuak erabiltzea
Hezkuntza digitala eta gailu digitalak erabiltzea ez direla gauza bera azpimarratzen du. Bere ustez, ikasleen benetako gaitasun digitala ez da nahikoa garatu, eta gailuak erabiltzeak ez du automatikoki mundu digitala ulertzea ekartzen.

6. Lehenengo oinarriak, gero digitala
Bere proposamen pedagogikoaren muina da ikasleek lehenengo oinarrizko ezagutzak eta gaitasunak barneratu behar dituztela. Adibide gisa, orientatzen dakienak errazago ikasiko du Google Maps erabiltzen; matematika ulertzen duenak errazago ulertuko du Excel. Alderantziz, tresna digitala erabiltzeak ez du berez oinarrizko gaitasuna irakasten.

7. Adimen artifizialak arriskua areagotzen du
Lazkanoren ustez, AIaren erabilera masiboak arazoa areagotu dezake: ikasleak pentsatzeko eta informazioa iragazteko ahalmenean gutxiago trebatu daitezke, makinak pentsatzen edo bilatzen badu haien ordez. Internet “testuingururik gabeko informazioz betetako ozeano” gisa deskribatzen du, eta horri aurre egiteko aurretik ezagutza eta irizpidea behar direla dio

Txosten honen emaitzek hazkuntza sistemaren inguruan hausnartzeko balio badute, baliatu ditzagun guraso eta hezitzaile garen neurrian hitz egiteko.